Dev Afrika kırkayağı

🔤 Taksonomi

Archispirostreptus gigas kabul edilen bilimsel addır. Eski kaynaklarda ilk birleşimi Spirostreptus gigas ve Graphidostreptus gigas görülebilir.

“Dev Afrika kırkayağı” etiketi başka iri, koyu spirostreptidler için de kullanılır. Her büyük siyah hayvanın bu tür olduğunu varsaymak yerine, bilimsel kimlik ve köken sunabilen yetiştiriciden alın.

📌 Açıklama

Bu ağır, silindirik çürükçül çoğunlukla 20-30 cm, istisnai olarak yaklaşık 33 cm olur. Zamanının çoğunu yaprak çöpü altında veya çürüyen tabanda geçirir; loş saatlerde çıkar. Nem ve besin kararlıysa erginler beş-yedi yıl yaşayabilir.

Zehirli ve avcı değildir, ancak elde oynanacak hayvan da değildir. Rahatsız edilince kıvrılır ve cildi boyayan; göz, ağız, yara veya hassas solunum yollarını tahriş edebilen savunma salgısı bırakabilir.

Bakım noktası	Pratik hedef
Boy	20-33 cm
Barınak	bir birey veya uyumlu çift için en az 60 x 40 x 45 cm
Yenilebilir taban	20-30 cm, tercihen vücut boyu kadar
Sıcaklık	22-26°C; gece 20-23°C
Nem	%70-85; nemli alt kat ve daha kuru yüzey alanları
Ana besin	çürümüş geniş yapraklı ağaç yaprağı ve beyaz çürük odun

🌍 Dağılım

A. gigas Doğu Afrika türüdür. Taksonomik ve müze kayıtları Kenya ve Tanzanya’nın bazı kesimlerinden Mozambik’e ve Güneydoğu Afrika’nın komşu bölgelerine uzanır. Toprak, yaprak çöpü, çürük odun, çalılık, seyrek orman ve nemli korunaklı tarım alanlarını kullanır.

Geniş ticari ad yöreyi, hatta gerçek türü gizleyebilir. Bakımın temeli tamamen sırılsıklam bir kutu değil; derin, nemli fakat havalı orman tabanıdır.

Dağılım haritası

⚖️ Yasal durum

2026-08-20 tarihinde kontrol edilmiştir: A. gigas CITES Eklerinde değildir; AB yaban hayatı ticareti eklerinde türe özgü kayıt bulunmamıştır ve Bern Sözleşmesi Avrupa dışı bu tür için ilgili değildir.

Ulusal biyogüvenlik, toprak, tarım zararlısı, canlı omurgasız, ithalat ve taşıma kuralları uygulanabilir. Ticaretteki birçok hayvan ithaldir; fatura, ihracatçı veya yetiştirici, bilimsel kimlik, sağlık, ithalat ve devir belgelerini saklayın. Hayvanı doğal toprakla göndermeyin; ergin, yumurta, yavru, taban veya gıda atığını dışarı dökmeyin.

🤌 Bakım

Bir ergin veya uyumlu çift için yaklaşık 60 x 40 cm taban, güvenli havadar kapak ve 20-30 cm tabana yetecek yükseklik gerekir. Alan ve besin bolken grup yaşayabilir; kalabalık nem gradyanını ve gözlemi zorlaştırır.

Yeni hayvanı ayrı aletlerle 60-90 gün karantinada tutun. Aktivite, mümkünse strese yol açmadan ağırlık, beslenme, dışkı, akar, bacak hasarı ve gömülü kalma süresini kaydedin. Yabandan gelenler susuz veya akar ve nematod taşıyor olabilir; sürekli kilo kaybı, lezyon ya da koordinasyon bozukluğunu egzotik veterineri değerlendirmelidir.

💡 Aydınlatma

UVB gerekmez. 10-12 saat loş gün-gece döngüsü, mantar meşesi ve yaprak örtüsü sağlayın. Güneş ve güçlü lamba yüzey davranışını engeller, toprağı ısıtabilir. Canlı bitki zorunlu değildir; yenebilir veya sökülebilir ve toprağıyla birlikte ilaçsız olmalıdır.

🌡 Isıtma ve sıcaklık

Genel alanı 22-26°C, serin bölgeyi ve geceyi 20-23°C tutun. Üstte küçük alan 26-28°C olabilir; hayvan yana ve aşağı çekilebilmelidir.

Alttan ısıtmayın: sıcaktan kaçmak için aşağı inen hayvan taban ısıtıcısında sıkışabilir. Oda soğuksa termostatlı kaynağı en derin tabanın üst seviyesinde dış yan duvara koyun veya odayı ısıtın. 30°C civarındaki sürekli ısı güvenli değildir.

💧 Nem ve su

Hava nemini %70-85 hedefleyin ve tabanı elle de değerlendirin. Alt katlar eşit nemli ve ufalanır olmalı; yüzeyde daha kuru bölgeler bulunabilir. Sıkınca su çıkmamalı, kap ekşi kokmamalıdır.

Alt kat kuruduğunda bir köşeye az su dökün, yaprakları gerektiğinde püskürtün. Çok sığ ve sabit su kabı verin. Havalandırma yoğuşmayı önlerken derin tabanın yavaş kurumasına izin vermelidir.

🌿 Barınak ve düzenleme

Taban hem yuva hem temel besindir. İlaçsız ve gübresiz organik toprak, iyice çürümüş geniş yapraklı ağaç yaprakları, ufalanmış beyaz çürük odun; yalnız nem yapısı için az miktarda lif veya yosun kullanın.

İğne yapraklı ve aromatik odun, taze yonga, yalnız liften steril taban, kum ağırlıklı karışım, kalsiyum kumu, gübreli veya perlitli saksı toprağı kullanmayın. 20-30 cm sıkıştırılabilir karışım, kalın yaprak örtüsü, mantar meşesi ve çürük odun sağlayın.

Gömülü hayvanı kazmayın. Deri değişimi odasında olabilir; odayı bozmak ölümcül yaralanmaya yol açabilir.

🪳 Besleme

Çürük yaprak ve beyaz çürük odun daima tabanda bulunur; sebze ana diyet değil ektir. Haftada iki-üç kez küçük porsiyon verip ekşimeden çıkarın.

Kabak, havuç, tatlı patates, mantar ve yeşillik; az elma, armut veya kavun; seyrek balık yemi ya da hazırlanmış millipede yemi sunulabilir. Mürekkep balığı kemiği veya saf kalsiyum karbonatı ayrı bulundurun. Fazla meyve ve protein sinek, akar ve küfü artırır. Tükenen tabanı, mikrobiyal besin katının tamamını birden atmamak için bölümler halinde yenileyin.

🥚 Üretim

Erkeklerin yedinci vücut halkasında değişmiş bacakları vardır; erginlerde cinsiyet daha kolay anlaşılır. Dişi küçük toprak odalarına yumurtlar. Başarı, ayrı inkübatörden çok olgun hayvanlara, derin besleyici tabana, kararlı neme ve bazen mevsimsel değişime bağlıdır.

22-26°C’de yumurtalar yaklaşık 60-120 günde çıkabilir, fakat yavrular uzun süre saklı kalır ve süre değişkendir. Yumurtayı aramak için tabanı elemeyin. Üretim istenmiyorsa karma cinsiyetli grup kurmayın; yüzeye çıkmadan önce çok sayıda görünmez yavru bulunabilir.

🩺 Yaygın sorunlar

Deri değişimi kaybı: kazma, sığ/sıkışmış taban, kuruma, su basması ve besin tükenmesi risk yaratır.
Susuzluk: uzun yüzey dolaşması, sıkı kıvrılma veya koordinasyon kaybında alt taban nemi ve ısıyı kontrol edin.
Su basması: ekşi koku, siyah havasız alan, sürekli yoğuşma ve toplu yüzeye çıkış drenaj ya da hava sorununu gösterir.
Kabuk/bacak hasarı: düşme, oynak taş ve kaba teması önleyin.
Akar ve sinek: bazı ayrıştırıcılar zararsızdır; patlama fazla gıda veya bozulan tabanı gösterir. Ev ilacı kullanmayın.
Salgı teması: cildi sabunlu suyla, gözü temiz suyla yıkayın; süren tahrişte tıbbi yardım alın.

📌 Sonuç

Bu tür ancak çürümüş taban ana besin kabul edilip tükenmeden yenilenirse yönetilebilir. Almadan önce 20-30 cm güvenli yaprak ve çürük odun karışımı hazırlayın; sığ lif üzerindeki meyve dev bir çürükçülü besleyemez.