Brumasyon

📌 Brumasyon nedir

Brumasyon, ılıman iklim sürüngenlerinde metabolizma, iştah, aktivite, sindirim ve üreme döngüsünün mevsimsel olarak yavaşlamasıdır. Memeli hibernasyonuna benzer görünür, fakat aynı süreç değildir. Sürüngenler ektotermdir; vücut sıcaklığı ve metabolizma çevreye bağlıdır. Brumasyondaki hayvan uzun süre hareketsiz kalabilir, ama yer değiştirebilir, su içebilir veya zayıf tepki verebilir.

Esarette brumasyon kontrollü bir bakım prosedürüdür. Sağlıklı hayvan, doğru tür, ölçülen sıcaklık, kayıt planı ve güvenli uyandırma, doğadaki kışı birebir taklit etmekten daha önemlidir. Bu yazı tür özel bakım ve sürüngen veterineri tavsiyesinin yerine geçmez.

🧊 Terimler

Brumasyon — ektotermlerde soğuk, kısa gün ve sezon biyolojisiyle bağlantılı kış dormansisi.
Hibernasyon — memeli terimi; kaplumbağalar için günlük dilde kullanılır.
Torpor — kısa süreli aktivite ve metabolizma düşüşü.
Estivasyon — sıcaklık veya kuraklık döneminde dormansi.

Bakıcı pratikte sıcaklık, hidrasyon, bağırsak boşalması, kondisyon ve güvenliği yönetir.

✅ Uygun türler

Hermann kaplumbağası, uygun popülasyonlardan Yunan kaplumbağası, marginata, Rus kaplumbağası, bazı box turtle ve ılıman su kaplumbağaları, corn snake, birçok kral yılanı ve süt yılanı, bazı garter snake türleri, sakallı ejderler ve bazı ılıman kertenkeleler brumasyona uygun olabilir.

Her birey her yıl brumasyon yapmak zorunda değildir. Yaş, sağlık, kondisyon, üretim hedefi, kurulum ve güvenli sıcaklık sağlayabilme belirleyicidir.

🚫 Genellikle yapılmaması gereken türler

Red-footed/yellow-footed tortoise, sulcata, leopard tortoise, çoğu tropikal geko ve varan, tropikal boa ve pitonlar, çoğu tropikal su kaplumbağası ve sıcak tropikal amfibiler soğuk brumasyona sokulmamalıdır. Bu hayvanlarda kışın durgunluk çoğu zaman soğuk oda, zayıf UVB, yetersiz ısı, susuzluk veya hastalık belirtisidir.

🩺 Ne zaman yapılmamalı

Yeni alınmış, geçmişi bilinmeyen, zayıf, hasta, yaralı, yakın zamanda antibiyotik almış, solunum belirtisi gösteren, akıntılı, gözleri şiş/kapalı, deri/kabuk yaralı, parazitli, susuz, kilo kaybetmiş veya yumurta tutma şüphesi olan hayvan brumasyona sokulmaz. Güvenilir termometre, sıcaklık kontrolü, tartı ve kayıt planı yoksa da yapılmaz. Kaplumbağalarda brumasyon öncesi sürüngen veterineri kontrolü özellikle önemlidir.

🧭 Esarette gerekli mi?

Üç yaklaşım vardır: gerçek mevsimsel brumasyon, hafif kış dinlenmesi veya aktif kış. Hiçbiri her tür için otomatik doğru değildir. Ilıman kaplumbağalarda doğru brumasyon yararlı olabilir; şüpheli hayvanda aktif ve güvenli kış daha iyidir. Birçok yılanda brumasyon daha çok üretim için kullanılır.

📋 Hazırlık ve kayıt

Soğutmadan önce kilo, kondisyon, iştah, dışkı, hidrasyon ve sağlık kontrol edilmelidir. Kutu kaçışa ve yırtıcılara karşı güvenli olmalı; dijital termometre veya logger, uygun tartı, hedef sıcaklık, maksimum süre ve durdurma işaretleri hazır olmalıdır.

Tarih	Kilo	Sıcaklık	Hidrasyon / idrar	Davranış	Notlar
Soğutma öncesi
Hafta 1
Aylık kontrol
Uyanma

Kaplumbağalarda ayda yaklaşık %1 kilo kaybı pratik bir izleme referansı olarak kullanılır. Hızlı kayıp, idrar veya görünür zayıflama uyarıdır.

🌡 Sıcaklık

Çok sıcak ortamda hayvan yemeden rezerv tüketir; çok soğuk ortamda soğuk hasarı ve ölüm riski vardır. Tür özel hedef kullanın, donmayı ve büyük dalgalanmaları önleyin, gerçek brumasyon noktasını ölçün. Birçok Akdeniz kaplumbağasında 4-8°C kullanılır; bazı yılan ve kertenkeleler daha sıcak tutulur.

🔦 Fotoperiyot ve wind-down

Gün uzunluğu 2-4 haftada azaltılabilir. Yem azaltılır, fakat sindirim bitene kadar basking sıcaklığı korunur. Dolu mideyle ani soğutma tehlikelidir.

🍽 Yem ne zaman kesilir

Son öğün derin soğutmadan önce sindirim ve dışkılama için yeterince erken olmalıdır.

Grup	Yem kesme süresi	Notlar
Akdeniz kaplumbağaları	2-4 hafta	Büyük bireyler daha uzun süre ister.
Küçük/orta ılıman yılanlar	10-14 gün	Sindirim ve mümkünse dışkılama beklenir.
Büyük yılanlar	2-3 hafta	Büyük avdan sonra uzun aralık kullanın.
Sakallı ejder ve benzerleri	1-2 hafta	Önce hastalık dışlanmalıdır.
Küçük ılıman kertenkeleler	7-14 gün	Tür ve öğün boyutuna bağlıdır.

Bu süreler aktif hayvanı aç bırakma emri değildir. Hayvan sıcak, uyanık ve yem arıyorsa koşullar veya plan uygun değildir.

💧 Hidrasyon

Temiz su, uygun kaplumbağalarda ıslatma ve normal hidrasyon sağlanmalıdır. Brumasyonda kaplumbağanın idrar yapması, çökük görünmesi veya kilo kaybetmesi durumunda hayvan ısıtılıp değerlendirilmelidir.

📦 Yöntemler

Stabil serin oda, havalandırmalı izole kutu, deneyimli bakıcılar için sürüngen güvenli buzdolabı yöntemi veya teraryum içinde hafif kış dinlenmesi kullanılabilir. Her yöntemde kaçış, yırtıcı, küf, donma ve sıcaklık dalgalanması önlenmelidir.

🐢 Kaplumbağalar

Tür kimliği doğrulanmalıdır; tropikal kaplumbağalar Akdeniz türleri gibi değildir. Ön sağlık/kilo kontrolü, doğru wind-down, kemirgen koruması, temiz kutu ve kilo takibi gerekir. Kilo kaybı, idrar, akıntı, şişlik, zayıflık veya kötü koku varsa durdurun.

🐍 Yılanlar

Ilıman yılanlar brumasyon yapabilir, ama evcil bireylerde üretim dışında şart değildir. Yem zamanında kesilmeli, sindirim/dışkılama beklenmeli ve kutu güvenli tutulmalıdır. Tropikal yılanlara ılıman protokol uygulanmaz.

🦎 Kertenkeleler ve amfibiler

Kertenkelelerde yaklaşımlar çok değişir. Sakallı ejder yavaşlaması derin soğutma değildir. Halsizlik, koyu renk, göz sorunu, kilo kaybı veya solunum belirtisi hastalık kabul edilip araştırılmalıdır. Amfibilerde soğutma çok tür özeldir ve doğaçlama yapılmamalıdır.

🧪 İzleme ve durdurma işaretleri

Sıcaklık, kilo, canlılık, akıntı, şişlik, küf, yara, koku, idrar ve güvenlik kontrol edilir. Hızlı kilo kaybı, idrar, akıntı, hırıltı, şiş göz, küf, yara, kötü koku, soğukta huzursuzluk, zayıflık, sıcaklık aralığı dışına çıkma veya ekipman arızası brumasyonu durdurma sebebidir.

⏳ Süre ve uyanma

İlk brumasyon konservatif olmalıdır. Birçok sürüngen için 6-12 hafta anlamlıdır. Uyanma kademeli yapılır: biraz daha sıcak alan, normal sıcaklık ve fotoperiyot, yemden önce su, hayvan tamamen ısınmadan beslememe. İlk öğünler küçük olmalı ve 1-2 hafta izleme yapılmalıdır.

🧯 Uyanık tutmak

Zayıf, yeni, hasta, tropikal veya güvenli soğutması olmayan hayvanı aktif tutmak daha güvenlidir. Doğru basking, UVB, fotoperiyot, su, yem, alan ve kilo takibi sağlanmalıdır. Sindiremeyecek kadar serin ama gerçek brumasyon için fazla sıcak ortam tehlikelidir.

📌 Sonuç

Brumasyon uygun sürüngenler için yararlı olabilir, ama risksiz değildir. Güvenli plan: sağlıklı hayvan, doğru tür, konservatif süre, stabil sıcaklık, temiz kurulum, kayıt ve net durdurma noktalarıdır.